MILLIY RAQAMLI TURISTIK XAB: DXSh ASOSIDAGI NEYTRAL INTEGRATSIYA MODELI VA UNING TURIZM KO‘RSATKICHLARIGA TA’SIRINING 2030-YILGACHA SSENARIYLI BAHOSI
##article.subject##:
raqamli turizm infratuzilmasi., milliy raqamli turistik xab, davlat-xususiy sheriklik, neytrallik, raqamli jamoat infratuzilmasi, onlayn turoperator, ssenariyli prognoz, turistik xizmatlar eksporti.##article.abstract##
Maqolada turizmdagi raqamli infratuzilmaning milliy bo‘g‘inini tashkil etish masalasi tadqiq etilgan. VMQ-820-son qarorga ko‘ra Milliy turizm yagona platformasi bir vaqtda davlat axborot tizimlariga kirish nuqtasi va bron hamda to‘lovni birlashtiruvchi savdo vitrinasi sifatida loyihalangani xususiy onlayn turoperatorlar bilan manfaatlar to‘qnashuvini yuzaga keltirishi ko‘rsatilgan. Integratsiya qatlamini tashkil etishning besh huquqiy varianti ko‘p mezonli baholanib, O‘zbekiston sharoiti uchun institutsional dizayn – «Milliy raqamli turistik xab» taklif etilgan: u davlatning turizmga oid raqamli xizmatlari va ma’lumotlarini bozor platformalari bilan umumiy standartlar orqali bog‘laydigan, o‘zi bitim tuzmaydigan va komissiya olmaydigan, barcha ishtirokchilarga kamsitishsiz kirishni ta’minlaydigan integratsiya infratuzilmasidir. Xabning vazifalari, ma’lumotlar boshqaruvi va neytrallik kafolatlari, DXSh shaklidagi moliyalashtirish sxemasi (2026–2030-yillarda 25,05 mln AQSh dollari) hamda natijadorlik ko‘rsatkichlari ishlab chiqilgan. Raqamli infratuzilmani ssenariy omili sifatida kirituvchi illyustrativ prognozga ko‘ra, 2030-yilda xorijiy turistlar soni 19,9–21,1 mln kishi, turistik xizmatlar eksporti 11,50–12,57 mlrd dollar bo‘lishi mumkin; bazaviy va inersion ssenariylar farqi (0,49 mln turist; 0,42 mlrd dollar) farazlarga, avvalo so‘nish koeffitsiyenti va elastikliklarga sezgir. Xab umumiy shartli ta’sirning 8–12 foizini ta’minlaganda ham o‘z xarajatlarini qoplaydi.
Библиографические ссылки
O‘zbekiston Respublikasi Milliy statistika qo‘mitasi. В 2025 году Узбекистан посетили 11,7 миллиона туристов : пресс-релиз от 16.01.2026.
O‘zbekiston Respublikasi Milliy statistika qo‘mitasi. SIAT: «Экспорт услуг (по видам услуг, годовой)», qator «Поездки (туризм)» (1501), 2010-2025.
O‘zbekiston Respublikasi Turizm qo‘mitasi. 2026-yilning yanvar-sentabr oylarida O‘zbekistonga 10,3 million xorijiy sayyoh tashrif buyurdi : matbuot xizmati xabari [Elektron resurs]. - 2026. - 7 oktabr.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2025-yil 19-noyabrdagi «O‘zbekiston Respublikasi Turizm qo‘mitasi faoliyatini tashkil etish va turizm sohasini jadal rivojlantirish chora-tadbirlari to‘g‘risida»gi PQ-348-son qarori [Elektron resurs] // Qonunchilik ma’lumotlari milliy bazasi.
Кадирова Ш.Х., Лустина Т.Н. Цифровизация туроператорской деятельности в регионах Узбекистана: оценка уровня внедрения и региональные диспропорции // Сервис plus. - 2026. - Т. 20, № 2. - С. 47-53. - DOI: 10.22412/2413-693X-2026-20-2-47-53.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2020-yil 5-oktabrdagi «“Raqamli O‘zbekiston - 2030” strategiyasini tasdiqlash va uni samarali amalga oshirish chora-tadbirlari to‘g‘risida»gi PF-6079-son Farmoni [Elektron resurs] // Qonunchilik ma’lumotlari milliy bazasi.
O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2024-yil 7-dekabrdagi «Turizm sohasini raqamlashtirish va turistik xizmatlarni yagona platformaga birlashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida»gi 820-son qarori [Elektron resurs] // Qonunchilik ma’lumotlari milliy bazasi.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2025-yil 15-maydagi «2025–2026-yillarda sayyohlar oqimini keskin ko‘paytirish va turistik xizmatlar ko‘lamini jadal kengaytirish orqali turizmning iqtisodiyotdagi o‘rni va ahamiyatini oshirish chora-tadbirlari to‘g‘risida»gi PF-87-son Farmoni [Elektron resurs] // Qonunchilik ma’lumotlari milliy bazasi.
Rochet J.-C., Tirole J. Platform competition in two-sided markets // Journal of the European Economic Association. - 2003. - Vol. 1, No. 4. - P. 990–1029. - DOI: 10.1162/154247603322493212.
Parker G.G., Van Alstyne M.W., Choudary S.P. Platform Revolution: How Networked Markets Are Transforming the Economy and How to Make Them Work for You. - New York: W.W. Norton & Company, 2016. – 352 p.
Constantinides P., Henfridsson O., Parker G.G. Introduction - Platforms and infrastructures in the digital age // Information Systems Research. - 2018. - Vol. 29, No. 2. - P. 381-400. - DOI: 10.1287/isre.2018.0794.
Hagiu A., Teh T.-H., Wright J. Should platforms be allowed to sell on their own marketplaces? // RAND Journal of Economics. - 2022. - Vol. 53, No. 2. - P. 297-327. - DOI: 10.1111/1756-2171.12408.
Gretzel U., Sigala M., Xiang Z., Koo C. Smart tourism: foundations and developments // Electronic Markets. - 2015. - Vol. 25, No. 3. - P. 179-188. - DOI: 10.1007/s12525-015-0196-8.
Ivars-Baidal J.A., Celdrán-Bernabeu M.A., Mazón J.-N., Perles-Ivars Á.F. Smart destinations and the evolution of ICTs: a new scenario for destination management? // Current Issues in Tourism. - 2019. - Vol. 22, No. 13. - P. 1581-1600. - DOI: 10.1080/13683500.2017.1388771.
United Nations Development Programme. The DPI Approach: A Playbook [Elektron resurs]. - New York: UNDP, 2023.
Riigi Infosüsteemi Amet (RIA). Andmevahetuskiht X-tee [Elektron resurs].
Open Network for Digital Commerce (ONDC). About ONDC [Elektron resurs].
Digi Yatra Foundation. [Rajya Sabha so‘roviga javob: yo‘lovchilar ma’lumotlarini saqlash] [Elektron resurs].
TTG Asia. STB offers free resource to boost tourism businesses’ digitalisation efforts, welcome more visitors [Elektron resurs]. – 2023. – 22 March.
SEGITTUR. Smart Destinations Platform (Plataforma Inteligente de Destinos) [Elektron resurs].
Tourism Authority of Thailand. TAT and TAGTHAi sign MOU to bolster Thailand tourism [Elektron resurs] // TAT Newsroom. – 18.01.2024.
TAGTHAi. TAGTHAi Pass launch : press release [Elektron resurs] // Business Wire. – 04.08.2022.
Government Public Relations Department, Thailand. Thailand to position TAGTHAi as national tourism hub [Elektron resurs]. – 28.08.2026.
Engel E., Fischer R.D., Galetovic A. The Economics of Public-Private Partnerships: A Basic Guide. – Cambridge: Cambridge University Press, 2014. – DOI: 10.1017/CBO9781139565615.
Iossa E., Martimort D. The simple microeconomics of public-private partnerships // Journal of Public Economic Theory. – 2015. – Vol. 17, No. 1. – P. 4–48. – DOI: 10.1111/jpet.12114.
Kumar N., Kumar R.R. Relationship between ICT and international tourism demand: a study of major tourist destinations // Tourism Economics. – 2020. – Vol. 26, No. 6. – P. 908–925. – DOI: 10.1177/1354816619858004.
Gholipour H.F., Andargoli A.E., Arjomandi A., Foroughi B. Capital investment in telecommunications infrastructure and tourist arrivals in developing countries: does the public–private sectors relationship matter? // Tourism Economics. – 2022. – Vol. 28, No. 7. – P. 1805–1822. – DOI: 10.1177/13548166211014814.
Song H., Li G. Tourism demand modelling and forecasting – a review of recent research // Tourism Management. – 2008. – Vol. 29, No. 2. – P. 203–220. – DOI: 10.1016/j.tourman.2007.07.016.
Athanasopoulos G., Hyndman R.J., Song H., Wu D.C. The tourism forecasting competition // International Journal of Forecasting. – 2011. – Vol. 27, No. 3. – P. 822–844. – DOI: 10.1016/j.ijforecast.2010.04.009.
Gardner E.S., McKenzie E. Forecasting trends in time series // Management Science. – 1985. – Vol. 31, No. 10. – P. 1237–1246. – DOI: 10.1287/mnsc.31.10.1237.
Taniyev A.B. Raqamli turizm muhitini rivojlantirish yo‘nalishlari // Scientific Journal of Actuarial Finance and Accounting. – 2024. – Vol. 4, No. 07. – B. 102–109. – DOI: 10.55439/AFA/vol4_iss07/427.
Khidirova G.R. Improving forecasting of domestic tourism in the Bukhara region by the ARIMA model // Iqtisodiyot va turizm. – 2023. – № 3(11). – P. 140–146.
Кадирова Ш.Х., Лустина Т.Н. Модели монетизации и структура доходов онлайн-турплатформ: эмпирический анализ // Сервис plus. – 2026. – Т. 20, № 1. – С. 46–54. – DOI: 10.22412/2413-693X-2026-20-1-46-54.
O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2026-yil 16-martdagi «O‘zbekiston Respublikasi Turizm qo‘mitasi faoliyatini tashkil etish chora-tadbirlari to‘g‘risida»gi 105-son qarori [Elektron resurs] // Qonunchilik ma’lumotlari milliy bazasi.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2026-yil 30-apreldagi «Hududlarda turizm infratuzilmasini jadal rivojlantirish va sohada loyiha boshqaruvi tizimini joriy etish chora-tadbirlari to‘g‘risida»gi PQ-161-son qarori [Elektron resurs] // Qonunchilik ma’lumotlari milliy bazasi.
O‘zbekiston Respublikasining 2015-yil 9-dekabrdagi O‘RQ-395-son «Elektron hukumat to‘g‘risida»gi Qonuni [Elektron resurs] // Qonunchilik ma’lumotlari milliy bazasi.
O‘zbekiston Respublikasining 2019-yil 10-maydagi O‘RQ-537-son «Davlat-xususiy sheriklik to‘g‘risida»gi Qonuni [Elektron resurs] // Qonunchilik ma’lumotlari milliy bazasi.
O‘zbekiston Respublikasining 2019-yil 2-iyuldagi O‘RQ-547-son «Shaxsga doir ma’lumotlar to‘g‘risida»gi Qonuni [Elektron resurs] // Qonunchilik ma’lumotlari milliy bazasi.
O‘zbekiston Respublikasi Milliy statistika qo‘mitasi. За 8 месяцев Узбекистан посетили 9,1 млн туристов : пресс-релиз [Elektron resurs]. – 2026. – 14 sentabr.
O‘zbekiston Respublikasi Milliy statistika qo‘mitasi. SIAT: «Xizmatlar eksporti (xizmatlar turi bo‘yicha, oylik)», qator «Safarlar (turizm)» (1496), 2025–2026 [Elektron resurs].
O‘zbekiston Respublikasi Milliy statistika qo‘mitasi. Turizm bo‘yicha tanlanma kuzatuvlar o‘tkazilmoqda : yangilik [Elektron resurs]. – 2026. – 9 iyun.
Expedia, Inc. Study reveals “OTA premium”: travelers who book through OTAs stay longer, spend more during trips : press release (Seattle, 14.03.2018) [Elektron resurs] // Hotel-Online.
Phocuswright. Unique online dynamics in China’s travel market : research update [Elektron resurs]. – 2021. – April.
Airports Authority of India. DigiYatra overview : information paper IP/20, ICAO APAC AOP/SG/8 [Elektron resurs]. – 2024.
O‘zbekiston Respublikasining 2023-yil 3-iyuldagi O‘RQ-850-son «Raqobat to‘g‘risida»gi Qonuni [Elektron resurs] // Qonunchilik ma’lumotlari milliy bazasi.
La Moncloa. Reyes Maroto avanza la creación de una plataforma inteligente de destinos que coloca a España a la vanguardia de la digitalización turística : nota de prensa [Elektron resurs]. – 04.06.2021.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Sh.M. Mirziyoyevning Oliy Majlis va O‘zbekiston xalqiga Murojaatnomasi [Elektron resurs] // O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining rasmiy veb-sayti. – 2025. – 26 dekabr.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Sh.M. Mirziyoyevning O‘zbekiston turizm sohasi xodimlariga tabrigi [Elektron resurs] // O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining rasmiy veb-sayti. – 2026. – 27 sentabr.
O‘zbekiston Respublikasining 2019-yil 18-iyuldagi O‘RQ-549-son «Turizm to‘g‘risida»gi Qonuni [Elektron resurs] // Qonunchilik ma’lumotlari milliy bazasi.
Загрузки
##submissions.published##
##issue.issue##
##section.section##
Лицензия
Copyright (c) 2026 Shafoat Kadirova
Это произведение доступно по лицензии Creative Commons «Attribution» («Атрибуция») 4.0 Всемирная.
Mualliflar o’z maqolalariga bo’lgan mualliflik huquqini saqlab qoladi va “Iqtisodiyot va turizm” jurnaliga birinchi nashr huquqini beradi. Barcha maqolalar Creative Commons Attribution 4.0 International (CC BY 4.0) litsenziyasi asosida ochiq kirishda e’lon qilinadi. Bu litsenziya mualliflar va jurnaldagi dastlabki nashr albatta ko’rsatilgan holda materiallarni har qanday maqsadda, jumladan tijorat maqsadida ham erkin nusxalash, tarqatish va moslashtirish imkonini beradi.
