O‘ZBEKISTON ERKIN IQTISODIY ZONALARINING INVESTITSION JOZIBADORLIGINI BAHOLASH VA OSHIRISH YO‘NALISHLARI
##article.subject##:
erkin iqtisodiy zona, maxsus eksport zonasi, investitsion jozibadorlik, to‘g‘ridan-to‘g‘ri xorijiy investitsiyalar, eksport salohiyati, soliq imtiyozlari, investitsiyalar samaradorligi##article.abstract##
Maqolada O‘zbekiston erkin iqtisodiy zonalarining (EIZ) investitsion jozibadorligi 2022–2025-yillarning yillik statistik ma’lumotlari asosida baholangan. Tahlil shuni ko‘rsatdiki, zonalarda sanoat mahsuloti nominal hisobda 2,27 marta (real ifodada taxminan 1,77 marta), asosiy kapitalga investitsiyalar 4,1 marta, ishtirokchi korxonalar soni esa 1,66 marta oshgan. Biroq eksport ulushi yillar bo‘yicha beqaror bo‘lib, davr boshi va oxirida 19,4 foizdan 15,0 foizga tushgan, shu davrda bir so‘m investitsiyaga to‘g‘ri keladigan mahsulot 7,3 so‘mdan 4,0 so‘mga, rentabellik 7,6 foizdan 0,6 foizga tushgan. Real o‘sishning qariyb 90 foizi yangi ishtirokchilar hisobiga bo‘lgan, bir korxonaga to‘g‘ri keladigan real mahsulot esa atigi 6,6 foizga ko‘paygan. Demak, zonalar asosan ekstensiv yo‘l bilan o‘smoqda, samaradorlik va eksportga yo‘naltirilganlik esa yaxshilanmagan. 2025-yildagi PF-41-son Farmon talablarini inobatga olgan holda imtiyozlarni amaldagi zonalarda ham eksport natijasiga bog‘lash, zonalarni indikatorlar orqali monitoring qilish, eksport infratuzilmasini rivojlantirish va statistik hisobotni takomillashtirish bo‘yicha takliflar berilgan.
Библиографические ссылки
UNCTAD. World Investment Report 2019: Special Economic Zones. - New York and Geneva: United Nations, 2019. - 237 p.
UNCTAD. New global alliance of special economic zones to boost development. - 17.05.2022.
FIAS. Special Economic Zones: Performance, Lessons Learned, and Implications for Zone Development. - Washington, DC: World Bank, 2008.
Farole T. Special Economic Zones in Africa: Comparing Performance and Learning from Global Experience. - Washington, DC: World Bank, 2011.
O‘zbekiston Respublikasining “Maxsus iqtisodiy zonalar to‘g‘risida”gi Qonuni. 17.02.2020, O‘RQ-604-son
O‘zbekiston Respublikasining “«Maxsus iqtisodiy zonalar to‘g‘risida»gi O‘zbekiston Respublikasi Qonuniga maxsus iqtisodiy zonalar faoliyatini muvofiqlashtirish va boshqarish tizimini soddalashtirishga qaratilgan o‘zgartish va qo‘shimchalar kiritish haqida”gi Qonuni. 05.12.2024, O‘RQ-1010-son.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “«O‘zbekiston - 2030» strategiyasi to‘g‘risida”gi Farmoni. 11.09.2023, PF-158-son.
Investitsiya va eksport bo‘yicha asosiy vazifalar belgilandi // O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining rasmiy veb-sayti. – 16.01.2025. – https://president.uz/oz/lists/view/7825 (murojaat sanasi: 27.10.2026)
O‘zbekistonda eksportga ishlaydigan erkin iqtisodiy zonalar tashkil etiladi // Spot.uz. - 17.01.2025.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “Maxsus iqtisodiy va sanoat zonalari faoliyatining samaradorligini oshirish bo‘yicha qo‘shimcha chora-tadbirlar to‘g‘risida”gi Farmoni. 04.03.2025, PF-41-son.
Dunning J.H. Multinational Enterprises and the Global Economy. - Wokingham: Addison-Wesley, 1993. - 687 p.
Zeng D.Z. (ed.). Building Engines for Growth and Competitiveness in China: Experience with Special Economic Zones and Industrial Clusters. - Washington, DC: World Bank, 2010.
Aggarwal A. Social and Economic Impact of SEZs in India. - New Delhi: Oxford University Press, 2012.
Frick S.A., Rodríguez-Pose A. What draws investment to special economic zones? Lessons from developing countries // Regional Studies. - 2023. - Vol. 57, No. 11. - P. 2136-2147.
Frick S.A., Rodríguez-Pose A. Special economic zones and sourcing linkages with the local economy: Reality or pipedream? // European Journal of Development Research. - 2022. - Vol. 34, No. 2. - P. 655-676.
Rodríguez-Pose A., Bartalucci F., Frick S.A., Santos-Paulino A.U., Bolwijn R. The challenge of developing special economic zones in Africa: Evidence and lessons learnt // Regional Science Policy & Practice. - 2022. - Vol. 14, No. 2. - P. 456-481.
Habibjonov U.Sh. Analysis of free economic zones in Uzbekistan // Economics and Innovative Technologies. - 2024. - Vol. 12, No. 5. - P. 88-95.
Chinmirzayev Sh.S. Erkin iqtisodiy zonalar: O‘zbekistonni xorijiy investorlar uchun jozibador qilish // Ta’lim innovatsiyasi va integratsiyasi. - 2025. - T. 45, № 2. - B. 323-329.
Qilicheva N.Sh. Erkin iqtisodiy zonalar orqali eksport salohiyatini oshirish imkoniyatlari // Tadqiqotlar. - 2025. - T. 61, № 3. - B. 127-131.
Mamadiyev E.A., Sharipov K.A. Activities of free economic zones in Uzbekistan // Green Economy and Development. - 2025. - Vol. 3, Issue 12.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Statistika agentligi. O‘zbekiston Respublikasida maxsus iqtisodiy zona, kichik sanoat zonasi, texnopark va klasterlar faoliyati (2022-yil yanvar-dekabr). - Toshkent, 2023.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Statistika agentligi. O‘zbekiston Respublikasida maxsus iqtisodiy zona, kichik sanoat zonasi, texnopark va klasterlar faoliyati- Toshkent, 2024.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Statistika agentligi. O‘zbekiston Respublikasida maxsus iqtisodiy zona, kichik sanoat zona, texnopark va klasterlar faoliyati (2024-yil yanvar-dekabr): dastlabki ma’lumot. - Toshkent, 2025.
O‘zbekiston Respublikasi Milliy statistika qo‘mitasi. O‘zbekiston Respublikasida maxsus iqtisodiy zona, kichik sanoat zonasi, texnopark va klasterlar faoliyati (2025-yil yanvar-dekabr): press-reliz. - Toshkent, 13.02.2026.
O‘zbekiston Respublikasi Milliy statistika qo‘mitasi. O‘zbekiston Respublikasida maxsus iqtisodiy zona, kichik sanoat zonasi, texnopark, klaster va Yoshlar sanoat va tadbirkorlik zonalari faoliyati (2026-yil yanvar-mart): press-reliz. - Toshkent, 15.05.2026.
2025-yilda inflyatsiya 7,3% bo‘ldi // Anhor.uz. - 2026.
O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki. Pul-kredit siyosati sharhi - 2025-yil IV chorak.
Markaziy bank asosiy stavkani 14 foiz darajasida saqlab qoldi // Anhor.uz. - 12.06.2025.
Zeng D.Z. China’s Special Economic Zones and Industrial Clusters: Success and Challenges // World Bank Blogs. - 27.04.2011.
Free-zones handle nearly a fifth of total UAE exports in 2017 // Gulf News. - 05.11.2018.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Statistika agentligi. O‘zbekiston Respublikasining tashqi savdo aylanmasi (2024-yil yanvar-dekabr): press-reliz. - Toshkent, 2025.
Uzbek soum depreciated 4.71% against US dollar in 2024 // Gazeta.uz. - 31.12.2024.
Can Special Economic Zones Become a Driver of Economic Growth in Kazakhstan? // The Times of Central Asia. - 10.03.2026.
Загрузки
##submissions.published##
##issue.issue##
##section.section##
Лицензия
Copyright (c) 2026 Xilola Eshqulova, Hojimurod Andaqulov
Это произведение доступно по лицензии Creative Commons «Attribution» («Атрибуция») 4.0 Всемирная.
Mualliflar o’z maqolalariga bo’lgan mualliflik huquqini saqlab qoladi va “Iqtisodiyot va turizm” jurnaliga birinchi nashr huquqini beradi. Barcha maqolalar Creative Commons Attribution 4.0 International (CC BY 4.0) litsenziyasi asosida ochiq kirishda e’lon qilinadi. Bu litsenziya mualliflar va jurnaldagi dastlabki nashr albatta ko’rsatilgan holda materiallarni har qanday maqsadda, jumladan tijorat maqsadida ham erkin nusxalash, tarqatish va moslashtirish imkonini beradi.
