BUXORO VILOYATI TURIZM QISHLOQLARI MISOLIDA QISHLOQ TURIZMINI RIVOJLANTIRISHDA EKOLOGIK MADANIYATNING ROLI
Keywords:
turizm qishlogʻi,, TQIBI, Ekologik madaniyat, Raqamli tayyorgarlik indeksi, barqaror rivojlanish, «Best Tourism Villages», mahalliy jamoa ishtirokiAbstract
Ushbu maqolada ekologik madaniyatning qishloq turizmining barqaror rivojlanishiga taʼsir
etuvchi omil sifatidagi oʻrni Buxoro viloyatining oltita turizm qishlogʻi — Shirin, Qasri Orifon,
Ushot, Oʻba, Xoʻja Orif va Afshona misolida tadqiq etilgan. Tadqiqot muallifning «Oʻzbekistonda
turizm qishloqlarini rivojlantirishning metodologik asoslarini takomillashtirish» mavzusidagi
doktorlik (DSc) dissertatsiyasida ishlab chiqilgan Turizm qishlogʻining integrallashgan baholash
indeksi (TQIBI) va Raqamli tayyorgarlik indeksi (RTI) metodologiyasiga tayanadi va uni ekologik
madaniyat oʻlchami bilan boyitadi. Oltita qishloqda 150 nafar respondent (mahalliy aholi va
turistlar) ishtirokida oʻtkazilgan soʻrovnoma asosida ishlab chiqilgan Ekologik madaniyat indeksi
(EMI) bilan TQIBI oʻrtasida izchil moslik aniqlandi: TQIBI yuqori boʻlgan Qasri Orifon (4,31) va
Shirin (4,25) qishloqlarida EMI mos ravishda 0,71 va 0,66 ni tashkil etsa, TQIBI past boʻlgan
Afshona (2,53) va Xoʻja Orif (2,80)da EMI 0,41–0,45 oraligʻida qoldi. Shuningdek, aholining 72
foizi ekoturizm tashabbuslarida ishtirok etishga tayyor boʻlsa-da, 45 foizi yetarli ekologik bilimga
ega emasligi aniqlandi. Maqolada Buxoro viloyati boʻyicha 2015–2024 yillar davomida 11 ta
tuman kesimida shakllangan panel maʼlumotlar asosidagi ekonometrik natijalar (qishloq aholisi
ulushi va aholi boshiga investitsiyalar omillarining statistik ahamiyatliligi) EMI bilan bogʻliq
xulosalarni qoʻllab-quvvatlaydi. Maqola yakunida EMIni «Buxoro turizm qishlogʻi koridori»
klaster modeli va Raqamli-operatsion signal indeksi (DSI) monitoring tizimiga integratsiyalash
boʻyicha amaliy tavsiyalar ishlab chiqilgan.
References
UN Tourism. Best Tourism Villages by UN Tourism. Areas of Evaluation. 2026
Edition. Madrid, 2026.
UNESCO (2021). Environmental Education and Sustainable Development. Paris.
Lane B., Kastenholz E. (2015). Rural tourism: The evolution of practice and research
approaches – towards a new generation concept? Journal of Sustainable Tourism, 23(8), 1133
Sharpley R. (2002). Rural tourism and the challenge of tourism diversification: The case
of Cyprus. Tourism Management, 23(3), 233–244.
Pretty J. (2003). Social capital and the collective management of resources. Science,
(5652), 1912–1914.
Qodirov A.A. Hududlarda ekologik turizm salohiyatini barqaror rivojlantirish
mexanizmining metodologik uslubiy asoslarini takomillashtirish: diss. avtoref. – Samarqand,
– 68 b.
Karimova N. (2023). Ekologik madaniyat va barqaror rivojlanish. Toshkent: Fan.
Xamrayev A. (2024). Qishloq turizmi va ekoturizmning iqtisodiy samaradorligi.
Samarqand davlat universiteti ilmiy toʻplami.
Mirzayev B. (2022). Oʻzbekistonda ekoturizmni rivojlantirishning huquqiy asoslari.
Turizm va jamiyat, №3.
Sharipova M. (2021). Ekologik taʼlim va madaniyatning jamiyat rivojlanishidagi
ahamiyati. Toshkent: Iqtisod.
Oʻzbekiston Respublikasining «Turizm toʻgʻrisida»gi Qonuni, OʻRQ-549-son, 2019 yil
iyul.
Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining «2030 yilgacha boʻlgan davrda aholining
ekologik madaniyatini yuksaltirish Kontseptsiyasi»ni tasdiqlash toʻgʻrisidagi PQ-184-son qarori,
yil 15 may.
UN Tourism. Best Tourism Villages by UN Tourism. Areas of Evaluation. 2026
Edition. Madrid, 2026.
Ritchie J.R.B., Crouch G.I. The Competitive Destination: A Sustainable Tourism
Perspective. – Wallingford: CABI Publishing, 2003. – 290 p.
Dwyer L., Kim C. Destination competitiveness: determinants and indicators // Current
Issues in Tourism. – 2003. – Vol. 6, No. 5. – P. 369–414.
Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining «Oʻzbekiston – 2030» strategiyasi
toʻgʻrisidagi PF-158-son Farmoni, 2023 yil 11 sentyabr.
Downloads
Published
Issue
Section
License
Copyright (c) 2025 "Economics and tourism" international scientific and innovative journal
This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.
