TUROPERATORLIK XIZMATLARI RIVOJLANISHI OMILLARINING TASNIFI VA ULARNING O‗ZBEKISTONDA BOSQICHMA-BOSQICH NAMOYON BO‗LISHI (2016–2025-YILLAR)

Shafoat Kadirova

Авторы

Shafoat Kadirova https://orcid.org/0000-0001-7585-9555

Ключевые слова:

turoperatorlik xizmatlari, rivojlanish omillari, ekzogen va endogen omillar, omillar konfiguratsiyasi, davrlashtirish, institutsional islohotlar, raqamli transformatsiya

Аннотация

Maqolada turoperatorlik xizmatlari rivojlanishiga ta‘sir etuvchi omillarni tizimlashtirish va ularning O'zbekiston turizm bozorida 2016–2025-yillarda bosqichma-bosqich namoyon bo‗lishini aniqlash masalasi yoritilgan. Omillarning ikki darajali tasnifi taklif etilgan: tashqi (ekzogen) – makroiqtisodiy, institutsional, geosiyosiy, texnologik va tabiiy-iqlimiy hamda ichki (endogen) – infratuzilmaviy, ijtimoiy-madaniy, raqobat va resurs omillari. Omillar guruhlari ta‘sir ko'lami, o'zgarish tezligi, prognozlanuvchanligi va o'zaro bog'liqligi mezonlari bo'yicha saralanib, har biri uchun boshqaruv yondashuvi asoslangan. Rasmiy statistika, me‘yoriy-huquqiy hujjatlar va turoperatorlar reyestri ma‘lumotlari asosida soha rivojlanishining to'rt bosqichi ajratilgan hamda har bir bosqichda yetakchi omillar konfiguratsiyasi aniqlangan. 2016–2025-yillarda turistik maqsadda kelgan chet el fuqarolari soni 2,0 mln dan 11,7 mln nafarga, turoperatorlar soni 561 tadan 3 108 taga yetgani, dastlabki bosqichlarda institutsional omillar, joriy bosqichda esa texnologik va ichki (raqobat, kadrlar) omillar hal qiluvchi ahamiyat kasb etayotgani ko'rsatilgan.

Библиографические ссылки

2025-yilda O‘zbekistonga 11,7 million nafar turist kelgan // O‘zbekiston Respublikasi Milliy statistika qo‘mitasi. – 16.01.2026. – URL: https://stat.uz/uz/matbuot-markazi/qo-mita-yangiliklar/66309-2025-jilda-zbekistonga-11-7-million-nafar-turist-kelgan-2.

2030-yilgacha turistlar oqimini 2 karra oshirib, 20 millionga yetkazish reja qilingan // Yangi O‘zbekiston (yuz.uz). – 15.01.2026. – URL: https://yuz.uz/uz/news/2030-yilgacha-turistlar-oqimini-2-karra-oshirib-20-millionga-etkazish-reja-qilingan.

O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2023-yil 11-sentabrdagi PF-158-son «“O‘zbekiston – 2030” strategiyasi to‘g‘risida»gi Farmoni // Qonunchilik ma’lumotlari milliy bazasi. – URL: https://lex.uz/docs/-6600413.

O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2025-yil 19-noyabrdagi PQ-348-son «O‘zbekiston Respublikasi Turizm qo‘mitasi faoliyatini tashkil etish va turizm sohasini jadal rivojlantirish chora-tadbirlari to‘g‘risida»gi qarori // Qonunchilik ma’lumotlari milliy bazasi. – URL: https://lex.uz/docs/-7851788.

Leiper N. The framework of tourism: towards a definition of tourism, tourist, and the tourist industry // Annals of Tourism Research. – 1979. – Vol. 6, No. 4. – P. 390–407. – DOI: 10.1016/0160-7383(79)90003-3.

Butler R.W. The concept of a tourist area cycle of evolution: implications for management of resources // Canadian Geographer. – 1980. – Vol. 24, No. 1. – P. 5–12. – DOI: 10.1111/j.1541-0064.1980.tb00970.x.

Song H., Li G. Tourism demand modelling and forecasting – a review of recent research // Tourism Management. – 2008. – Vol. 29, No. 2. – P. 203–220. – DOI: 10.1016/j.tourman.2007.07.016.

Ritchie J.R.B., Crouch G.I. The Competitive Destination: A Sustainable Tourism Perspective. – Wallingford: CABI Publishing, 2003. – 272 p.

Dwyer L., Kim C. Destination competitiveness: determinants and indicators // Current Issues in Tourism. – 2003. – Vol. 6, No. 5. – P. 369–414. – DOI: 10.1080/13683500308667962.

North D.C. Institutions, Institutional Change and Economic Performance. – Cambridge: Cambridge University Press, 1990. – 152 p.

Buhalis D., Law R. Progress in information technology and tourism management: 20 years on and 10 years after the Internet – the state of eTourism research // Tourism Management. – 2008. – Vol. 29, No. 4. – P. 609–623. – DOI: 10.1016/j.tourman.2008.01.005.

Gössling S., Scott D., Hall C.M. Pandemics, tourism and global change: a rapid assessment of COVID-19 // Journal of Sustainable Tourism. – 2021. – Vol. 29, No. 1. – P. 1–20. – DOI: 10.1080/09669582.2020.1758708.

Mansurova N.Sh. O‘zbekistonning turizm salohiyati: barqaror rivojlanish istiqbollari // Iqtisodiyot va turizm. – 2024. – № 4(18). – B. 147–157.

Tolipov M.U. An’anaviy va raqamli marketing rivojlanish bosqichlari, yo‘nalishlari, afzalliklarining qiyosiy tahlili // Iqtisodiyot va turizm. – 2022. – № 4(6). – B. 26–35.

Kadirova Sh.Kh. Stages of development of touroperator services in Bukhara region // Journal of Applied Science and Social Science. – 2024. – Vol. 14, Iss. 6.

Кадирова Ш.Х., Лустина Т.Н. Региональная дифференциация туроператорской деятельности в Узбекистане: сравнительный анализ туристских кластеров Самарканда, Бухары и Хивы // Сервис plus. – 2026. – Т. 20, № 2. – С. 40–46. – DOI: 10.22412/2413-693X-2026-20-2-40-46.

Кадирова Ш.Х., Лустина Т.Н. Цифровизация туроператорской деятельности в регионах Узбекистана: оценка уровня внедрения и региональные диспропорции // Сервис plus. – 2026. – Т. 20, № 2. – С. 47–53. – DOI: 10.22412/2413-693X-2026-20-2-47-53.

O‘zbekistonda turizm sohasi 2017–2023-yillarda: islohotlar qanday natijalarga olib keldi // Kun.uz. – 16.10.2023. – URL: https://kun.uz/news/2023/10/16/ozbekistonda-turizm-sohasi-2017-2023-yillarda-islohotlar-qanday-natijalarga-olib-keldi

O‘zbekistonga bir yilda qancha turist tashrif buyurgani ma’lum qilindi // Kun.uz. – 26.01.2021. – URL: https://kun.uz/news/2021/01/26/ozbekistonga-bir-yilda-qancha-turist-tashrif-buyurgani-malum-qilindi.

O‘tgan yili O‘zbekistonga eng ko‘p qaysi davlat fuqarolari turistik maqsadda tashrif buyurgan? // Zamon.uz. – 17.01.2023. – URL: https://zamon.uz/uz/2023/01/17/otgan-yili-ozbekistonga-eng-kop-qaysi-davlat-fuqarolari-turistik-maqsadda-tashrif-buyurgan-ozbekiston.

Tourist arrivals to Uzbekistan // Uzbekistan.travel – O‘zbekiston milliy turizm portali. – URL: https://uzbekistan.travel/en/uzbekistan-tourist-arrivals/.

Uzbekistan – Travel and Tourism: Country Commercial Guide // International Trade Administration, U.S. Department of Commerce. – URL: https://www.trade.gov/country-commercial-guides/uzbekistan-travel-and-tourism.

Kadirova Sh.Kh. An ecological monitoring model based on Google Earth Engine for sustainable tourism development in the historical cities of Uzbekistan // Iqtisodiyot va turizm (Economics and Tourism). – 2026. – № 2(26). – P. 116–124.

O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2016-yil 2-dekabrdagi PF-4861-son «O‘zbekiston Respublikasining turizm sohasini jadal rivojlantirishni ta’minlash chora-tadbirlari to‘g‘risida»gi Farmoni // Qonunchilik ma’lumotlari milliy bazasi. – URL: https://lex.uz/docs/-3077025.

O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2016-yil 2-dekabrdagi PQ-2666-son «O‘zbekiston Respublikasi Turizmni rivojlantirish davlat qo‘mitasi faoliyatini tashkil etish to‘g‘risida»gi qarori // Qonunchilik ma’lumotlari milliy bazasi. – URL: https://lex.uz/docs/-3077301.

O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2017-yil 2-sentabrdagi PF-5177-son «Valyuta siyosatini liberallashtirish bo‘yicha birinchi navbatdagi chora-tadbirlar to‘g‘risida»gi Farmoni // Qonunchilik ma’lumotlari milliy bazasi. – URL: https://lex.uz/docs/-3326421.

O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2018-yil 3-fevraldagi PF-5326-son «O‘zbekiston Respublikasi turizm salohiyatini rivojlantirish uchun qulay sharoitlar yaratish bo‘yicha qo‘shimcha tashkiliy chora-tadbirlar to‘g‘risida»gi Farmoni // Qonunchilik ma’lumotlari milliy bazasi. – URL: https://lex.uz/docs/-3548467.

O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2018-yil 7-fevraldagi PQ-3514-son «Ichki turizmni jadal rivojlantirishni ta’minlash chora-tadbirlari to‘g‘risida»gi qarori // Qonunchilik ma’lumotlari milliy bazasi. – URL: https://lex.uz/docs/-3551112.

O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2019-yil 5-yanvardagi PF-5611-son «O‘zbekiston Respublikasida turizmni jadal rivojlantirishga oid qo‘shimcha chora-tadbirlar to‘g‘risida»gi Farmoni // Qonunchilik ma’lumotlari milliy bazasi. – URL: https://lex.uz/docs/-4143188.

O‘zbekiston Respublikasining 2019-yil 18-iyuldagi O‘RQ-549-son «Turizm to‘g‘risida»gi Qonuni // Qonunchilik ma’lumotlari milliy bazasi. – URL: https://lex.uz/docs/-4428097.

O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2020-yil 19-iyundagi PQ-4755-son «Turizm sohasini sanitariya-epidemiologik xavfsizlikning kuchaytirilgan rejimi talablariga qat’iy rioya qilgan holda rivojlantirishga doir qo‘shimcha chora-tadbirlar to‘g‘risida»gi qarori // Qonunchilik ma’lumotlari milliy bazasi. – URL: https://lex.uz/docs/-4862987.

O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2020-yil 10-iyuldagi 433-son «O‘zbekiston Respublikasida turizm sohasini tiklash va rivojlantirish uchun qulay shart-sharoitlarni yaratish chora-tadbirlari to‘g‘risida»gi qarori // Qonunchilik ma’lumotlari milliy bazasi. – URL: https://lex.uz/docs/-4930291.

O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2020-yil 6-oktabrdagi 602-son «Koronavirus pandemiyasi tufayli yuzaga kelgan iqtisodiy vaziyatda turizm sohasi subyektlarini qo‘llab-quvvatlash va turizm infratuzilmasini rivojlantirish to‘g‘risida»gi qarori // Qonunchilik ma’lumotlari milliy bazasi. – URL: https://lex.uz/docs/-5031869.

O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2023-yil 27-iyuldagi PQ-238-son «Turizm yo‘nalishidagi islohotlarni yanada jadallashtirish va sohada davlat boshqaruvi tizimini samarali tashkil qilish chora-tadbirlari to‘g‘risida»gi qarori // Qonunchilik ma’lumotlari milliy bazasi. – URL: https://lex.uz/docs/-6549286.

O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2025-yil 15-maydagi PF-87-son «2025–2026-yillarda sayyohlar oqimini keskin ko‘paytirish va turistik xizmatlar ko‘lamini jadal kengaytirish orqali turizmning iqtisodiyotdagi o‘rni va ahamiyatini oshirish chora-tadbirlari to‘g‘risida»gi Farmoni // Qonunchilik ma’lumotlari milliy bazasi. – URL: https://lex.uz/docs/-7531559.